Nancy Grace Roman: "mẹ của kính viễn vọng không gian Hubble", qua đời ở tuổi 93

Thứ tư - 02/01/2019 11:08     In bài viết

Là trưởng nhóm thiên văn học đầu tiên của NASA, bà Roman giám sát việc lập kế hoạch và phát triển sớm của Kính viễn vọng không gian Hubble (SN: 10/10/64, trang 232) cũng như các đài quan sát và vệ tinh không gian khác. "Tôi biết rằng đảm nhận trách nhiệm này có nghĩa là tôi không còn có thể nghiên cứu nữa, nhưng thách thức xây dựng một chương trình từ đầu mà tôi tin rằng sẽ ảnh hưởng đến thiên văn học trong nhiều thập kỷ tới là quá lớn để chối từ", bà từng nói trong một cuộc phỏng vấn . Roman đã quảng cáo dự án Kính viễn vọng không gian Hubble không ngừng nghỉ, vận động tài trợ sớm và viết bằng chứng cho các đại diện của NASA để giúp thuyết phục Quốc hội đầu tư vào một trong những công cụ khoa học đắt nhất từng được thực hiện. Mười một năm sau khi bà nghỉ hưu, các phi hành gia trên tàu con thoi Discovery đã triển khai kính viễn vọng trị giá 1,5 tỷ USD vào năm 1990, biến Hubble trở thành kính viễn vọng quang học đầu tiên hoạt động trong không gian. Do nó quay xung quanh bầu khí quyển Trái đất, kính viễn vọng không bị ảnh hưởng bởi mây, mưa và ô nhiễm ánh sáng, mang đến cho các nhà thiên văn học và công chúng một cái nhìn chưa từng thấy về vũ trụ.

Trong gần 30 năm, Kính viễn vọng Không gian Hubble đã phát hiện ra nhiều kỳ quan vũ trụ - từ các ngoại hành tinh và dấu vết về các hố đen siêu lớn đến các ngôi sao đang chết một cách dữ dội, như hình ảnh này, được đặt tên là Tinh vân Bướm (SN: 4/18 / 15, trang 18). Vào năm 2009, Hubble đã chụp được hình ảnh tuyệt đẹp này về những cánh, kéo dài hơn ba năm ánh sáng của ngôi sao đang chết NGC 6302.

Và kính viễn vọng có thể sớm bổ sung exomoon (mặt trăng ngoại vi) đầu tiên vào danh sách của nó (SN: 27/11/18, trang 14). Roman được biết đến nhiều nhất với tư cách là nhà vô địch lớn nhất của Hubble, bà cũng là người có công trong việc phát triển vệ tinh Cosmic Background Explorer. Ra mắt vào năm 1989, vệ tinh COBE đã lập bản đồ bức xạ còn sót lại từ Vụ nổ lớn. Năm 1992, các phép đo của COBE về nhiệt độ của nền vũ trụ đã đưa ra một bức tranh về vũ trụ sơ khai và đưa ra cho các nhà thiên văn học một dấu hiệu về cách các thiên hà đầu tiên được sinh ra (SN: 5/2/92, trang 292).

Roman có thể quan sát trong không gian để các nhà thiên văn học khác có thể thực hiện những khám phá mang tính đột phá. Và bà cũng có những khám phá khoa học. Chẳng hạn, bà phát hiện ra rằng các ngôi sao có quỹ đạo khác nhau tùy thuộc vào cấu tạo nguyên tố của chúng. Gia tài khoa học của bà đã giành được một cách khó khăn. Bà nhấn mạnh vào một nền giáo dục khoa học mặc dù các giáo viên và giáo sư đã nản lòng. Và trong sự nghiệp của mình, bà đã phải đối mặt với sự phân biệt đối xử giới tính trong khoảng thời gian mà khoa học chủ yếu là nam giới (SN: 8/4/62, trang 70). Nhưng sự kiên trì của bà đã được đền đáp, và bà đã trở thành người phụ nữ đầu tiên giữ vị trí điều hành tại NASA trước khi nghỉ hưu năm 1979. Không có gì ngạc nhiên khi Roman là người ủng hộ mạnh mẽ cho phụ nữ trong khoa học nói riêng- và khoa học nói chung. Năm 2017, ở tuổi 92, bà thậm chí đã tham dự sự kiện Khoa học tháng 3 tại Washington, D.C. (SN Online: 4/22/17).

 

Cùng năm đó, Roman đã được đưa vào bộ sưu tập Lego của Women of NASA, một bộ cũng tôn vinh những người phụ nữ tiên phong như nhà toán học Kinda Johnson và phi hành gia Sally Ride và Mae Jemison. Từ lăng kính của Hubble trên bầu trời cho đến một mini-me mang tính biểu tượng, rõ ràng rằng gia tài thời La Mã sẽ được ghi nhớ cho các thế hệ mai sau.

Nguyễn Ngà (Theo Science News)

 
Banner
Banner home right